นิ้วเท้ากระดกไม่ได้… สัญญาณเตือนภัยที่ขาส่งถึงหลัง

 

นิ้วเท้ากระดกไม่ได้… สัญญาณเตือนภัยที่ขาส่งถึงหลัง

“คุณหมอครับ อยู่ดีๆ นิ้วโป้งเท้าผมก็กระดกไม่ขึ้น เดินแล้วรองเท้าแตะหลุดบ่อยมาก บางทีก็รู้สึกเหมือนปลายเท้าตกไปเฉยๆ แบบนี้อันตรายไหมครับ?” นี่เป็นคำถามที่คุณสมชาย (นามสมมติ) วัย 45 ปี พนักงานบริษัทที่ต้องนั่งทำงานหน้าคอมพิวเตอร์นานๆ และชอบยกของหนักในวันหยุด เข้ามาปรึกษาด้วยสีหน้ากังวลใจ

คุณสมชายเล่าว่า เริ่มแรกเขามีอาการปวดหลังส่วนล่างร้าวลงมาที่สะโพกและขา ต่อมาอาการปวดเริ่มหายไป แต่กลายเป็นความรู้สึก “ชา” และ “อ่อนแรง” เข้ามาแทนที่ จนกระทั่งสังเกตว่านิ้วโป้งเท้าข้างขวาเริ่มสั่งการไม่ได้ตามใจนึก กระดกขึ้นลงไม่ได้เหมือนข้างซ้าย ทำให้บุคลิกการเดินเปลี่ยนไปและเสี่ยงต่อการสะดุดล้มอยู่บ่อยครั้ง

เมื่อเส้นประสาท "ถูกทับ" จนสั่งการไม่ได้

อาการนิ้วเท้ากระดกไม่ได้ หรือที่ทางการแพทย์มักจะมีความเกี่ยวข้องกับ หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท (Lumbar Disc Herniation) เป็นภาวะที่เนื้อเยื่ออ่อนๆ ของหมอนรองกระดูกปลิ้นออกมาจากตำแหน่งปกติ เปรียบเสมือน “ไส้ขนมปัง” ที่ทะลักออกมาแล้วไปกดเบียด “สายไฟ” หรือเส้นประสาทที่อยู่ข้างๆ

เส้นประสาทที่เลี้ยงกล้ามเนื้อสำหรับกระดกนิ้วเท้าและข้อเท้านั้น มีต้นตอมาจากบริเวณกระดูกสันหลังส่วนเอว เมื่อสายไฟเส้นนี้ถูกกดทับอย่างรุนแรงหรือเรื้อรัง สัญญาณไฟฟ้าจากสมองจึงส่งไปไม่ถึงปลายเท้า ผลที่ตามมาคือกล้ามเนื้อเริ่มฝ่อตัวและไม่มีแรง จนเกิดอาการที่เรียกว่า “เท้าตก” หรือนิ้วเท้ากระดกไม่ได้นั่นเองครับ

ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับโรคหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท

โรคหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท (Lumbar Disc Herniation) เกิดจากการที่เปลือกนอกของหมอนรองกระดูกฉีกขาดหรือเสื่อมสภาพตามวัยและการใช้งาน ทำให้สารกึ่งเหลวภายในปลิ้นออกมา อาการมักเริ่มจากการปวดหลังร้าวลงขา หากกดทับเส้นประสาทเส้นที่ 5 (L5) จะส่งผลชัดเจนต่อการกระดกนิ้วโป้งเท้า

ปัจจัยเสี่ยงที่ต้องระวัง:

• การยกของหนักผิดท่า โดยใช้หลังก้มแทนการย่อเข่า

• พฤติกรรมการนั่งนานๆ หรือนั่งทำงานด้วยท่านั่งที่ไม่เหมาะสม

• น้ำหนักตัวที่เกินมาตรฐาน ทำให้กระดูกหลังแบกรับภาระหนัก

• อายุที่มากขึ้น ทำให้หมอนรองกระดูกสูญเสียความยืดหยุ่น

• การสูบบุหรี่ ซึ่งส่งผลเสียต่อการไหลเวียนเลือดไปเลี้ยงหมอนรองกระดูก

การตรวจวินิจฉัยเพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง

เมื่อมาพบหมอ หมอจะเริ่มจากการ ตรวจร่างกาย อย่างละเอียดเพื่อประเมินระดับความแรงของกล้ามเนื้อและการรับความรู้สึก จากนั้นอาจมีการส่งตรวจเพิ่มเติมดังนี้:

• เอกซเรย์ (X-ray): เพื่อดูโครงสร้างกระดูกและช่องว่างระหว่างกระดูก

• MRI (Magnetic Resonance Imaging): เป็นเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้เห็นภาพหมอนรองกระดูกและเส้นประสาทได้อย่างชัดเจนที่สุด

• การตรวจเส้นประสาทด้วยไฟฟ้า (EMG): เพื่อยืนยันว่าเส้นประสาทเส้นไหนเสียหายและรุนแรงระดับใด

สาเหตุที่เป็นไปได้

1. หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท (พบบ่อยที่สุด)

นี่คือสาเหตุอันดับหนึ่งเลยครับ โดยเฉพาะกระดูกสันหลังส่วนเอวข้อที่ 4 และ 5 (L4-L5) ซึ่งเป็นจุดที่มีเส้นประสาทไปเลี้ยงกล้ามเนื้อที่ใช้กระดกนิ้วโป้งเท้าและข้อเท้าพอดี

• กลไก: หมอนรองกระดูกที่เสื่อมหรือปลิ้นออกมา ไปกดทับรากประสาทอย่างรุนแรง ทำให้สัญญาณสั่งการส่งไปไม่ถึงเท้า

• อาการร่วม: มักจะมีอาการปวดหลังร้าวลงขา หรือปวดสะโพกร่วมด้วย

2. เส้นประสาทบริเวณข้างเข่าถูกกดทับ (Peroneal Nerve Compression)

เส้นประสาทเส้นนี้วางตัวอยู่ตื้นมากตรงบริเวณหัวกระดูกน่อง (ข้างๆ หัวเข่าด้านนอก) ทำให้บาดเจ็บได้ง่าย

• สาเหตุ: การนั่งไขว่ห้างนานๆ เป็นประจำ, การใส่เฝือกที่แน่นเกินไป, หรือแม้แต่การนอนติดเตียงในท่าเดิมนานๆ จนเส้นประสาทถูกกดกับที่นอน

• อาการร่วม: มักจะมีอาการชาบริเวณหลังเท้า และกระดกข้อเท้าขึ้นไม่ได้

3. โรคเบาหวาน (Diabetic Neuropathy)

น้ำตาลในเลือดที่สูงนานๆ จะทำลายผนังหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงเส้นประสาท

• กลไก: เมื่อเส้นประสาทขาดเลือดไปเลี้ยง ก็จะเริ่มเสื่อมสภาพและทำงานผิดปกติ ส่งผลให้กล้ามเนื้อปลายมือปลายเท้าอ่อนแรงได้ครับ

4. ความผิดปกติของระบบประสาทส่วนกลาง

บางครั้งปัญหาไม่ได้อยู่ที่ขาหรือหลัง แต่อยู่ที่ "เครื่องแม่ข่าย" อย่างสมองหรือไขสันหลัง

• สาเหตุ: โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke), เนื้องอกในสมอง หรือการบาดเจ็บที่ไขสันหลังโดยตรง

• อาการร่วม: มักมีอาการอ่อนแรงครึ่งซีก หรือมีอาการเกร็งร่วมด้วย

5. โรคของกล้ามเนื้อโดยตรง (Muscular Disorders)

แม้จะพบได้น้อยกว่า แต่โรคที่ทำให้กล้ามเนื้อฝ่อลีบหรืออักเสบเรื้อรัง (เช่น กล้ามเนื้อเจริญผิดเพี้ยน หรือ Muscular Dystrophy) ก็ส่งผลให้ไม่มีแรงกระดกนิ้วเท้าได้เช่นกันครับ

---

สรุปประเด็นสำคัญที่ต้องสังเกต

1. ถ้าปวดหลังร่วมด้วย: มักเกิดจากหมอนรองกระดูก

2. ถ้าชอบนั่งไขว่ห้างแล้วเป็น: มักเกิดจากเส้นประสาทข้างเข่าถูกกด

3. ถ้ามีโรคประจำตัวเป็นเบาหวาน: อาจเกิดจากเส้นประสาทเสื่อมจากน้ำตาลสูง

4. ถ้ามีอาการปากเบี้ยว พูดไม่ชัดร่วมด้วย: ต้องรีบไปห้องฉุกเฉินทันทีเพราะอาจเป็นโรคหลอดเลือดสมอง

แนวทางการรักษา: ไม่ใช่ทุกคนที่ต้องผ่าตัด

ข่าวดีคือ ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถหายได้โดยไม่ต้องผ่าตัด หากตรวจพบและรักษาได้ทันท่วงทีครับ โดยลำดับการรักษาจะมีดังนี้:

1. การปรับพฤติกรรม: งดการยกของหนัก นั่งในท่าที่ถูกต้อง และพักการใช้งานหลัง

2. กายภาพบำบัด: การยืดกล้ามเนื้อและสร้างความแข็งแรงให้กล้ามเนื้อแกนกลางลำตัว

3. การใช้ยา: ยาลดอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ และยาบำรุงเส้นประสาท

4. การฉีดยาเฉพาะจุด: การฉีดสเตียรอยด์เข้าช่องไขสันหลังโดยใช้ เครื่องอัลตราซาวด์ (Ultrasound) ช่วยนำทางเพื่อความแม่นยำและปลอดภัย

5. การผ่าตัด: หมอจะพิจารณาในกรณีที่อาการรุนแรง เช่น กล้ามเนื้ออ่อนแรงชัดเจน หรือควบคุมการขับถ่ายไม่ได้ โดยปัจจุบันมีการผ่าตัดผ่านกล้องเอ็นโดสโคปซึ่งแผลเล็กและฟื้นตัวเร็ว

พยากรณ์โรค: จะกลับมาขยับได้เหมือนเดิมไหม?

หลายคนกังวลว่านิ้วเท้าจะพิการถาวรไหม คำตอบคือ “ขึ้นอยู่กับระยะเวลาที่ถูกกดทับ” ครับ หากเส้นประสาทถูกทับไม่นานและได้รับการรักษาที่เหมาะสม กล้ามเนื้อมักจะค่อยๆ กลับมาทำงานได้ แต่หากปล่อยไว้นานจนเส้นประสาทเสียหายถาวร การฟื้นฟูอาจทำได้ยากและใช้เวลานานเป็นปี ดังนั้นการมาพบแพทย์เร็วคือหัวใจสำคัญครับ

ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น:

• กล้ามเนื้อขาฝ่อลีบ

• การเดินผิดปกติ จนทำให้ปวดเข่าและสะโพกตามมา

• ความเสี่ยงต่อการหกล้มและกระดูกหักในผู้สูงอายุ

• อาการชาหนึบเรื้อรังที่เท้า

5 วิธีป้องกันเพื่อหลังและเท้าที่แข็งแรง

• ออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้อหลังและหน้าท้องสม่ำเสมอ

• ปรับท่านั่งทำงานให้หลังพิงพนัก เท้าวางราบพื้น

• หลีกเลี่ยงการก้มตัวยกของหนัก ให้ใช้วิธีย่อเข่าแทน

• ควบคุมน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ

• เปลี่ยนอิริยาบถทุกๆ 1 ชั่วโมง ไม่นั่งแช่ท่าเดิมนานๆ

---

Q&A คำถามที่พบบ่อย

Q: นิ้วเท้ากระดกไม่ได้ แต่อาการปวดหลังหายไปแล้ว ถือว่าดีขึ้นไหม? หมอเก่ง: น่ากังวลครับ เพราะบางครั้งอาการปวดที่หายไปแต่เปลี่ยนเป็นอ่อนแรงแทน อาจหมายถึงเส้นประสาทถูกกดจนเริ่ม "ชา" และ "ตาย" ทำให้ไม่รู้สึกปวด แต่สั่งการไม่ได้ ควรพบแพทย์ด่วนครับ

Q: ต้องทำ MRI ทุกเคสไหม? หมอเก่ง: หากมีอาการอ่อนแรงชัดเจน เช่น นิ้วเท้าตก หมอมักแนะนำให้ทำ MRI เพื่อวางแผนการรักษาที่แม่นยำครับ

Q: นวดแผนไทยช่วยรักษาอาการนิ้วเท้าตกได้หรือไม่? หมอเก่ง: การนวดช่วยลดความตึงของกล้ามเนื้อได้ แต่หากสาเหตุมาจากหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท การนวดที่รุนแรงอาจทำให้หมอนรองกระดูกปลิ้นเพิ่มขึ้นจนเป็นอันตรายได้ครับ

---

สรุปประเด็นสำคัญ

• อาการนิ้วเท้ากระดกไม่ได้ มักเกิดจากเส้นประสาทส่วนเอวถูกกดทับ

• อาการอ่อนแรง (นิ้วตก เท้าตก) เป็นสัญญาณที่อันตรายกว่าอาการปวดทั่วไป

• การวินิจฉัยที่แม่นยำด้วย MRI ช่วยให้รักษาได้ตรงจุด

• ผู้ป่วยส่วนใหญ่รักษาได้ด้วยการปรับพฤติกรรม ยา และกายภาพบำบัด

• หากปล่อยไว้นาน เส้นประสาทอาจเสียหายถาวรจนเดินลำบาก

บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ

สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ

Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666

#ปวดหลัง #หมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท #นิ้วเท้ากระดกไม่ได้ #เท้าตก #ปวดหลังร้าวลงขา #ชามือชาเท้า #กระดูกสันหลังเสื่อม #กายภาพบำบัด #ผ่าตัดส่องกล้อง #หมอเก่งกระดูกและข้อ #BackPain #Sciatica #DiscHerniation #FootDrop #Orthopedics

---

References

1. Kreiner RN, Matz P, Bono CM, et al. An evidence-based clinical guideline for the diagnosis and treatment of lumbar disc herniation with radiculopathy. The Spine Journal. 2014;14(1):180-191. (แนวทางเวชปฏิบัติในการวินิจฉัยและรักษาภาวะหมอนรองกระดูกสันหลังส่วนเอวทับเส้นประสาทที่มีอาการรากประสาทอักเสบ)

2. Amin RM, Kim NS, Jain N, et al. Pelvic Floor and Sexual Dysfunction in Lumbar Spinal Stenosis and Disc Herniation: A Systematic Review. Global Spine Journal. 2023;13(5):1354-1365. (การศึกษาเกี่ยวกับผลกระทบของการกดทับเส้นประสาทส่วนเอวต่อระบบการทำงานของกล้ามเนื้อและการสั่งการในส่วนล่างของร่างกาย)

3. Schoenfeld AJ, Weiner BK. Treatment of lumbar disc herniation: Evidence-based practice. International Journal of General Medicine. 2010;3:209-214. (หลักฐานเชิงประจักษ์ในการรักษาโรคหมอนรองกระดูกทับเส้นประสาท ทั้งวิธีการใช้ยาและการผ่าตัด)

4. Liu X, Ni X, Wei M, et al. Comparison of Percutaneous Endoscopic Lumbar Discectomy and Microdiscectomy for Lumbar Disc Herniation: A Systematic Review and Meta-Analysis. Pain Physician. 2021;24(2):E147-E160. (การเปรียบเทียบผลการรักษาของการผ่าตัดหมอนรองกระดูกผ่านกล้องเอ็นโดสโคปกับการผ่าตัดแบบจุลศัลยกรรม)

5. Grotle M, Foster NE, Dunn KM. Are musculoskeletal conditions that are commonly treated in primary care associated with a higher risk of future disability and mortality? A systematic review. BMC Medicine. 2010;8(1):52. (การวิเคราะห์ความเสี่ยงของความพิการในอนาคตที่เกิดจากโรคกระดูกและกล้ามเนื้อที่รักษาไม่ถูกวิธีตั้งแต่เนิ่นๆ)